Chapter 2. पाटलिपुत्रवैभवम् | BSEB 10 Sanskrit Objective


बिहार बोर्ड कक्षा 10 संस्कृत - पाटलिपुत्रवैभवम् MCQ

बिहार बोर्ड कक्षा 10 संस्कृत (पीयूषम् भाग 2)

द्वितीयः पाठः – "पाटलिपुत्रवैभवम्" (50 महत्वपूर्ण वस्तुनिष्ठ प्रश्नोत्तर)

1 द्वितीयः पाठः कः अस्ति? / दूसरा पाठ कौन सा है?
(A) मङ्गलम्
(B) पाटलिपुत्रवैभवम्
(C) अलसकथा
(D) संस्कृतसाहित्ये लेखिकाः
उत्तर: (B) पाटलिपुत्रवैभवम्
व्याख्या: पृष्ठ 8 की छवि पर पाठ का शीर्षक "द्वितीयः पाठः पाटलिपुत्रवैभवम्" स्पष्ट लिखा है।
2 बिहारराज्यस्य राजधानीनगरं किम् अस्ति? / बिहार राज्य की राजधानी कौन सा नगर है?
(A) पाटलिपुत्रम् (पटना)
(B) वैशाली
(C) नालन्दा
(D) गया
उत्तर: (A) पाटलिपुत्रम्
व्याख्या: पाठ के अनुसार: "बिहारराज्यस्य राजधानीनगरं पाटलिपुत्रं सर्वेषु कालेषु महत्त्वमधारयत्।"
3 पाटलिपुत्रस्य इतिहासः कति वर्षपरिमितः वर्तते? / पाटलिपुत्र का इतिहास कितने वर्ष पुराना है?
(A) सार्धसहस्रद्वयवर्षपरिमितः (2500 वर्षः)
(B) सहस्रवर्षपरिमितः (1000 वर्षः)
(C) पञ्चशतवर्षपरिमितः (500 वर्षः)
(D) द्विसहस्रवर्षपरिमितः (2000 वर्षः)
उत्तर: (A) सार्धसहस्रद्वयवर्षपरिमितः
व्याख्या: पाठ परिचय में लिखा है: "अस्य इतिहासः सार्धसहस्रद्वयवर्षपरिमितः वर्तते।" (लगभग 2500 वर्ष)।
4 के वैदेशिकाः यात्रिणः पाटलिपुत्रस्य वर्णनं स्व-स्व संस्मरणग्रन्थेषु चक्रुः? / किन विदेशी यात्रियों ने पाटलिपुत्र का वर्णन अपने संस्मरणों में किया?
(A) मेगास्थनीज-फाह्यान-ह्वेनसांग-इत्सिंगप्रभृतयः
(B) वाणभट्ट-कालिदासादयः
(C) ह्वेनसांग-कालिदासौ
(D) कोऽपि न
उत्तर: (A) मेगास्थनीज-फाह्यान-ह्वेनसांग-इत्सिंगप्रभृतयः
व्याख्या: पाठ में उल्लेख है कि मेगास्थनीज, फाह्यान, ह्वेनसांग और इत्सिंग जैसे विदेशी यात्रियों ने पाटलिपुत्र का वर्णन किया।
5 'कुट्टनीमताख्ये' काव्यस्य रचयिता कः कविः अस्ति? / 'कुट्टनीमत' काव्य के रचयिता कौन हैं?
(A) दामोदरगुप्तः
(B) राजशेखरः
(C) कालिदासः
(D) बाणभट्टः
उत्तर: (A) दामोदरगुप्तः
व्याख्या: श्लोक से पूर्व लिखा है: "दामोदरगुप्तो नाम कविः कुट्टनीमताख्ये काव्यात कथयति-"
6 "अस्ति महीतलतिलकं सरस्वतीकुलगृहं महानगरम्। नाम्ना पाटलिपुत्रं परिभूतपुरन्दरस्थानम्॥" कस्य कवेः उक्तिः? / यह श्लोक किस कवि का है?
(A) दामोदरगुप्तस्य
(B) राजशेखरस्य
(C) कालिदासस्य
(D) भासस्य
उत्तर: (A) दामोदरगुप्तस्य
व्याख्या: यह प्रसिद्ध श्लोक दामोदरगुप्त द्वारा रचित कुट्टनीमत काव्य का है।
7 'पुरन्दरः' इति पदस्य कः अर्थः? / 'पुरन्दर' पद का क्या अर्थ है?
(A) इन्द्रः
(B) राजा
(C) सूर्यः
(D) चन्द्रः
उत्तर: (A) इन्द्रः
व्याख्या: 'परिभूतपुरन्दरस्थानम्' का अर्थ है - वह स्थान जो इन्द्र के स्वर्गलोक से भी सुंदर/श्रेष्ठ हो।
8 बुद्धकाले गङ्गायाः तीरे किम् स्थितम् आसीत्? / बुद्ध काल में गंगा के तट पर क्या स्थित था?
(A) पाटलिग्रामः
(B) पाटलिपुत्रम्
(C) कुसुमपुरम्
(D) पुष्पपुरम्
उत्तर: (A) पाटलिग्रामः
व्याख्या: पाठ में वर्णित है: "इतिहासे श्रूयते यत् गङ्गायास्तीरे बुद्धकाले पाटलिग्रामः स्थितः आसीत्।"
9 भगवतः बुद्धस्य आगमनं कुत्र बहुकृत्वः अभवत्? / भगवान बुद्ध का आगमन कहाँ बार-बार हुआ?
(A) पाटलिग्रामे
(B) राजगृहे
(C) वैशाल्याम्
(D) वाराणस्याम्
उत्तर: (A) पाटलिग्रामे
व्याख्या: "यत्र च भगवन् बुद्धः बहुकृत्वः समागतः।"
10 बुद्धेन पाटलिग्रामविषये किं कथितम् आसीत्? / बुद्ध ने पाटलिग्राम के विषय में क्या कहा था?
(A) ग्रामोऽयं महानगरं भविष्यति
(B) कलहस्य, अग्निदाहस्य, जलपूरस्य च भयं भविष्यति
(C) (A) च (B) द्वौ अपि
(D) केवलं नश्यति
उत्तर: (C) (A) च (B) द्वौ अपि
व्याख्या: बुद्ध ने भविष्यवाणी की थी कि यह गाँव महानगर बनेगा, किंतु कलह, आग और बाढ़ के भय से आक्रांत रहेगा।
11 कालान्तरे पाटलिग्रामः एव किं कथितः? / कालांतर में पाटलिग्राम ही क्या कहलाया?
(A) पाटलिपुत्रम्
(B) मगधम्
(C) वैशाली
(D) काञ्ची
उत्तर: (A) पाटलिपुत्रम्
व्याख्या: पाठ के अनुसार: "कालान्तरेण पाटलिग्रामः एव पाटलिपुत्रमिति कथितः।"
12 कस्य काले पाटलिपुत्रस्य रक्षाव्यवस्था अत्युत्कृष्टा आसीत्? / किसके समय में पाटलिपुत्र की रक्षा व्यवस्था अत्यंत उत्कृष्ट थी?
(A) चन्द्रगुप्तमौर्यस्य
(B) अशोकस्य
(C) अकबरस्य
(D) समुद्रगुप्तस्य
उत्तर: (A) चन्द्रगुप्तमौर्यस्य
व्याख्या: पाठ में उल्लेख है: "चन्द्रगुप्तमौर्यस्य काले अस्य नगरस्य शोभा रक्षाव्यवस्था च अत्युत्कृष्टासीत्..."
13 युनानराजदूतः कः आसीत्? / यूनान का राजदूत कौन था?
(A) मेगास्थनीजः
(B) फाह्यानः
(C) ह्वेनसांगः
(D) इत्सिंगः
उत्तर: (A) मेगास्थनीजः
व्याख्या: पंक्ति: "यूनानराजदूतः मेगास्थनीजः स्वसंस्मरणेषु निरूपयति।"
14 कस्य नृपस्य समय पाटलिपुत्रस्य वैभवं सुतरां समृद्धम्? / किस राजा के समय पाटलिपुत्र का वैभव अत्यधिक समृद्ध था?
(A) प्रियदर्शिनः अशोकस्य
(B) चन्द्रगुप्तस्य
(C) बिम्बिसारस्य
(D) अजातशत्रोः
उत्तर: (A) प्रियदर्शिनः अशोकस्य
व्याख्या: पाठ्यपुस्तक की पंक्ति: "अस्य नगरस्य वैभवं प्रियदर्शिनः अशोकस्य समये सुतरां समृद्धम्।"
15 'काव्यमीमांसा' नामकेन ग्रन्थः केन रचितः? / 'काव्यमीमांसा' नामक ग्रंथ किसके द्वारा रचा गया है?
(A) राजशेखरेण
(B) दामोदरगुप्तेन
(C) कालिदासेन
(D) बाणभट्टेन
उत्तर: (A) राजशेखरेण
व्याख्या: पाठ की पंक्ति: "इति राजशेखरः स्वकाव्यमीमांसानामके कविशिक्षाप्रमुखे ग्रन्थे सादरं स्मरति"।
16 पाटलिपुत्रे के परीक्षिताः ख्यातिमुपजगमुः? / पाटलिपुत्र में किन्होंने परीक्षा देकर ख्याति प्राप्त की?
(A) पाणिनि-पिङ्गलावह-व्याडि-वररुचि-पतञ्जलयः
(B) कालिदास-भासौ
(C) बाणभट्ट-माघौ
(D) व्यास-वालमीकी
उत्तर: (A) पाणिनि-पिङ्गलावह-व्याडि-वररुचि-पतञ्जलयः
व्याख्या: राजशेखर के श्लोक के अनुसार: "अत्रोपवर्षवर्षाविह पाणिनिपिङ्गलावडिः व्याडिः। वररुचिपतञ्जली इह परीक्षिताः ख्यातिमुपजगमुः॥"
17 प्राचीनग्रन्थेषु पुराणादिषु पाटलिपुत्रस्य नामान्तरं किं प्राप्यते? / प्राचीन ग्रंथों और पुराणों में पाटलिपुत्र के अन्य नाम क्या मिलते हैं?
(A) पुष्पपुरं कुसुमपुरं वा
(B) पाटलिग्रामः
(C) मगधः
(D) काशी
उत्तर: (A) पुष्पपुरं कुसुमपुरं वा
व्याख्या: पाठ में वर्णित है: "पाटलिपुत्रस्य नामान्तरं पुष्पपुरं कुसुमपुरं वा प्राप्यते।"
18 'पाटलिपुत्रम्' इति शब्दः कस्य रचनामाश्रित्य प्रचलितः? / 'पाटलिपुत्र' शब्द किसकी रचना के आधार पर प्रचलित हुआ?
(A) पाटलपुष्पाणां पुत्तलिका रचनाम्
(B) चित्ररचनाम्
(C) काष्ठरचनाम्
(D) धातुशिल्पम्
उत्तर: (A) पाटलपुष्पाणां पुत्तलिका रचनाम्
व्याख्या: "पाटलिपुत्रमिति शब्दोऽपि पाटलपुष्पाणां पुत्तलिकारचनामाश्रित्य प्रचलितः।"
19 पाटलिपुत्रे शरत्काले कः महान् समारोहः अतिव प्रचलितः आसीत्? / पाटलिपुत्र में शरद ऋतु में कौन सा महान समारोह अत्यधिक प्रचलित था?
(A) कौमुदीमहोत्सवः
(B) होलिकोत्सवः
(C) वसन्तोत्सवः
(D) दीपोत्सवः
उत्तर: (A) कौमुदीमहोत्सवः
व्याख्या: पाठ्यपुस्तक के अनुसार: "शरत्काले नगरेऽस्मिन कौमुदीमहोत्सवः इति महान् समारोहः... अतीव प्रचलितः।"
20 कौमुदीमहोत्सवः कस्य शासनकाले प्रचलितः आसीत्? / कौमुदी महोत्सव किसके शासनकाल में प्रचलित था?
(A) गुप्तवंशशासनकाले
(B) मौर्यवंशशासनकाले
(C) मुग़लवंशकाले
(D) आङ्ग्लशासनकाले
उत्तर: (A) गुप्तवंशशासनकाले
व्याख्या: पंक्ति: "कौमुदीमहोत्सवः इति महान् समारोहः गुप्तवंशशासनकाले अतीव प्रचलितः।"
21 सम्प्रति कौमुदीमहोत्सवः इव समारोहः कुत्र दृश्यते? / आजकल कौमुदी महोत्सव जैसा समारोह किस अवसर पर दिखाई देता है?
(A) दुर्गापूजावसरे
(B) छठपूजावसरे
(C) दीपावल्याम्
(D) सरस्वतपूजायाम्
उत्तर: (A) दुर्गापूजावसरे
व्याख्या: "सम्प्रति दुर्गापूजावसरे तादृशः एव समारोहः दृश्यते।"
22 'मुद्राराक्षसम्' ग्रन्थे कस्य नगरस्य जीर्णतायाः/प्राचीनतायाः उल्लेखः अस्ति? / 'मुद्राराक्षस' ग्रंथ में किस नगर का उल्लेख है?
(A) पाटलिपुत्रस्य
(B) उज्जयिन्याः
(C) काश्याः
(D) मथुरायाः
उत्तर: (A) पाटलिपुत्रस्य
व्याख्या: पाठ में दिया गया है: "तस्य सङ्केतः अनेकेषु साहित्यग्रन्थेषु मुद्राराक्षसादिषु लभ्यते।"
23 कस्य काले पाटलिपुत्रस्य समुद्धारः जातः? / किसके काल में पाटलिपुत्र का पुनरुद्धार हुआ?
(A) मुग़लवंशकाले
(B) गुप्तवंशकाले
(C) आङ्ग्लकाले
(D) बुद्धकाले
उत्तर: (A) मुग़लवंशकाले
व्याख्या: पाठ्यांश: "मुगलवंशकाले अस्य नगरस्य समुद्धारो जातः।"
24 'पटना' इति शब्दः कस्मात् शब्दात् निर्गतः? / 'पटना' शब्द किस शब्द से निकला है?
(A) पत्तनम्
(B) पठनम्
(C) पाटनम्
(D) पीठम्
उत्तर: (A) पत्तनम्
व्याख्या: पाठ के अनुसार: "अयं च शब्दः 'पत्तनम्' इति शब्दात् निर्गतः।"
25 नगरस्य पालिका देवी का अस्ति? / पटना नगर की पालिका देवी कौन हैं?
(A) पटनदेवी
(B) शीतलादेवी
(C) कालीदेवी
(D) दुर्गादेवी
उत्तर: (A) पटनदेवी
व्याख्या: "नगरस्य पालिका देवी पटनदेवेति अद्यापि पूज्यते।"
26 पाटलिपुत्रस्य उत्तरस्यां दिशि का नदी प्रवहति? / पाटलिपुत्र (पटना) के उत्तर दिशा में कौन सी नदी बहती है?
(A) गङ्गा नदी
(B) यमुना नदी
(C) शोण नदी
(D) गण्डकी नदी
उत्तर: (A) गङ्गा नदी
व्याख्या: पाठ में उल्लिखित है: "अस्योत्तरस्यां दिशि गङ्गा नदी प्रवहति।"
27 एशियामहादेशस्य दीर्घतमः सेतुः कः अस्ति? / एशिया महाद्वीप का सबसे लंबा पुल कौन सा है?
(A) गान्धीसेतुः
(B) राजेन्द्रसेतुः
(C) नेहरुसेतुः
(D) इन्दिरासेतुः
उत्तर: (A) गान्धीसेतुः
व्याख्या: "तस्या उपरि गान्धीसेतुर्नाम एशियामहादेशस्य दीर्घतमः सेतुः..."
28 पटना नगरे कानि दर्शनीयानि सन्ति? / पटना नगर में कौन-कौन से दर्शनीय स्थल हैं?
(A) संग्रहालयः, उच्चन्यायालयः, सचिवालयः
(B) गोलगृहम्, तारामण्डलम्, जैविकोद्यानम्
(C) मौर्यकालिक अवशेषः, महावीरमन्दिरम्
(D) एतानि सर्वाणि
उत्तर: (D) एतानि सर्वाणि
व्याख्या: पाठ के अनुसार ये सभी स्थान पटना के प्रमुख दर्शनीय स्थल हैं।
29 सिखसम्प्रदायस्य दशमगुरुः कः आसीत्? / सिख संप्रदाय के दसवें गुरु कौन थे?
(A) गुरुगोविन्दसिंहः
(B) गुरुनानकदेवः
(C) गुरुतेगबहादुरः
(D) गुरुअर्जुनदेवः
उत्तर: (A) गुरुगोविन्दसिंहः
व्याख्या: पाठ की पंक्ति: "सिखसम्प्रदायस्य पूजनीयं स्थलम् दशमगुरोः गोविन्दसिंहस्य जन्मस्थानम्..."
30 गुरुगोविन्दसिंहस्य जन्मस्थानं केन नाम्ना प्रसिद्धं वर्तते? / गुरु गोविंद सिंह का जन्मस्थान किस नाम से प्रसिद्ध है?
(A) गुरुद्वारा
(B) मन्दिरम्
(C) मस्जिद
(D) गिरजाघर
उत्तर: (A) गुरुद्वारा
व्याख्या: पाठ के अनुसार गुरु गोविंद सिंह का जन्मस्थान 'गुरुद्वारा' नाम से विश्व प्रसिद्ध है।
31 'सरस्वतीकुलगृहम्' इति कस्य नगरस्य विशेषणम् अस्ति? / 'सरस्वतीकुलगृहम्' किस नगर का विशेषण है?
(A) पाटलिपुत्रस्य
(B) काश्याः
(C) उज्जैन्याः
(D) प्रयागस्य
उत्तर: (A) पाटलिपुत्रस्य
व्याख्या: दामोदरगुप्त ने पाटलिपुत्र को 'सरस्वतीकुलगृहम्' (विद्या का केंद्र) कहा है।
32 'परिभूतपुरन्दरस्थानम्' पदस्य कः अर्थः? / 'परिभूतपुरन्दरस्थानम्' का क्या अर्थ है?
(A) इन्द्रलोकसदृशम् (स्वर्गलोक से भी सुंदर)
(B) नर्कसदृशम्
(C) पातालसदृशम्
(D) वनसदृशम्
उत्तर: (A) इन्द्रलोकसदृशम्
व्याख्या: इसका अर्थ है कि पाटलिपुत्र इन्द्र के स्थान (देवलोक) को भी तिरस्कृत करने वाला सुंदर नगर है।
33 'सार्धसहस्रद्वयम्' इति संख्या का? / 'सार्धसहस्रद्वयम्' संख्या क्या है?
(A) 2500
(B) 1500
(C) 2000
(D) 5000
उत्तर: (A) 2500
व्याख्या: द्वय (2) + सहस्र (1000) + सार्ध (आधा/500) = 2500 वर्ष।
34 'पाटल' शब्दस्य अर्थः कः भवति? / 'पाटल' शब्द का क्या अर्थ है?
(A) गुलाबपुष्पम् (गुलाब का फूल)
(B) कमलपुष्पम्
(C) चमेली
(D) सूर्यमुखी
उत्तर: (A) गुलाबपुष्पम्
व्याख्या: संस्कृत भाषा में 'पाटल' का अर्थ गुलाब का फूल होता है।
35 'कौमुदीमहोत्सवः' कस्मिन् ऋतौ अमन्यत? / कौमुदी महोत्सव किस ऋतु में मनाया जाता था?
(A) शरत्काले
(B) वसन्तकाले
(C) वर्षाकाले
(D) ग्रीष्मकाले
उत्तर: (A) शरत्काले
व्याख्या: पाठ की पंक्ति: "शरत्काले नगरेऽस्मिन कौमुदीमहोत्सवः इति महान् समारोहः..."
36 'बहुकृत्वः' पदस्य कः अर्थः? / 'बहुकृत्वः' शब्द का क्या अर्थ है?
(A) अनेकवारम् (कई बार)
(B) एकवारम्
(C) कदापि न
(D) द्विः
उत्तर: (A) अनेकवारम्
व्याख्या: 'भगवन् बुद्धः बहुकृत्वः समागतः' का अर्थ है भगवान बुद्ध यहाँ कई बार आए थे।
37 कस्य शासनकाले पाटलिपुत्रस्य विकासः सुतराम् अभवत्? / किस शासनकाल में पाटलिपुत्र का विकास हुआ?
(A) आङ्ग्लशासनकाले
(B) मुग़लकाले
(C) गुप्तकाले
(D) एतेषु सर्वेषु
उत्तर: (D) एतेषु सर्वेषु
व्याख्या: पाटलिपुत्र का विकास मौर्य, गुप्त, मुग़ल और अंग्रेज़ों के शासनकाल में निरंतर होता रहा।
38 'पीयूषम्' (Class 10) पुस्तकस्य एतस्य पृष्ठस्य संख्या का अस्ति? / इस छवि की पृष्ठ संख्या क्या है?
(A) 8 एवं 9
(B) 10 एवं 11
(C) 1 एवं 2
(D) 15 एवं 16
उत्तर: (A) 8 एवं 9
व्याख्या: दोनों पृष्ठों के सबसे नीचे पीयूषम् (8) और (9) अंकित है।
39 'महीतलतिलकम्' पदस्य कः अर्थः? / 'महीतलतिलकम्' शब्द का क्या अर्थ है?
(A) पृथिव्याः तिलक स्वरूपम् (पृथ्वी का मस्तक/तिलक)
(B) समुद्रस्य भूषणम्
(C) आकाशस्य शोभा
(D) नद्यः जलम्
उत्तर: (A) पृथिव्याः तिलक स्वरूपम्
व्याख्या: 'महीतल' का अर्थ पृथ्वी और 'तिलकम्' का अर्थ गौरव या शोभा बढ़ाने वाला होता है।
40 'अग्रिमः' / 'अन्वायि' - 'गङ्गायास्तीरे' इत्यत्र कः समासः अस्ति? / 'गङ्गायास्तीरे' में कौन सा समास है?
(A) षष्ठी तत्पुरुषः
(B) कर्मधारयः
(C) द्विगुः
(D) द्वन्द्वः
उत्तर: (A) षष्ठी तत्पुरुषः
व्याख्या: गङ्गायाः तीरे = गङ्गा के तट पर (षष्ठी तत्पुरुष समास)।
41 'नगरम् + इदम्' इति पदस्य संधिः का भवति? / 'नगरम् + इदम्' का संधि रूप क्या होगा?
(A) नगरमिदम्
(B) नगरोदम्
(C) नगरैदम्
(D) नगरिमम्
उत्तर: (A) नगरमिदम्
व्याख्या: नगरम् + इदम् = नगरमिदम् (व्यंजन योग)।
42 'अत्युत्कृष्टा' पदस्य संधि-विच्छेदः कः? / 'अत्युत्कृष्टा' का संधि विच्छेद क्या है?
(A) अति + उत्कृष्टा
(B) अत्य + उत्कृष्टा
(C) अति + कृष्टा
(D) अती + उत्कृष्टा
उत्तर: (A) अति + उत्कृष्टा
व्याख्या: अति + उत्कृष्टा = अत्युत्कृष्टा (यण् स्वर संधि)।
43 'अत्रोपवर्षवर्षाविह' श्लोकांशः कस्य ग्रन्थस्य अस्ति? / यह श्लोकांश किस ग्रंथ का है?
(A) काव्यमीमांसा
(B) कुट्टनीमतम्
(C) मुद्राराक्षसम्
(D) हर्षचरितम्
उत्तर: (A) काव्यमीमांसा
व्याख्या: यह श्लोक राजशेखर द्वारा रचित 'काव्यमीमांसा' ग्रंथ से उद्धृत है।
44 'उत्तरे' इति पदस्य विपर्ययः (विलोमम्) कः भवति? / 'उत्तर' का विलोम शब्द क्या है?
(A) दक्षिणम्
(B) पूर्वम्
(C) पश्चिमम्
(D) अधः
उत्तर: (A) दक्षिणम्
व्याख्या: उत्तर दिशा का विलोम दक्षिण दिशा होता है।
45 पाटलिपुत्रे कस्य महापुरुषस्य जन्मस्थानम् अस्ति? / पाटलिपुत्र में किस महापुरुष का जन्मस्थान है?
(A) गुरुगोविन्दसिंहस्य
(B) महावीरस्य
(C) बुद्धस्य
(D) अशोकस्य
उत्तर: (A) गुरुगोविन्दसिंहस्य
व्याख्या: पाटलिपुत्र (पटना साहिब) में सिखों के 10वें गुरु, गुरु गोविंद सिंह जी का जन्म हुआ था।
46 'अग्निदाहस्य' इति पदे कः समासः अस्ति? / 'अग्निदाहस्य' में कौन सा समास है?
(A) षष्ठी तत्पुरुषः
(B) द्वन्द्वः
(C) अव्ययीभावः
(D) बहुव्रीहिः
उत्तर: (A) षष्ठी तत्पुरुषः
व्याख्या: अग्नेः दाहः = अग्निदाहः (आग का लगना/जलना)।
47 'सम्प्रति' पदस्य कः अर्थः? / 'सम्प्रति' अव्यय का क्या अर्थ है?
(A) अधुना (इस समय/आजकल)
(B) पुरा (पहले)
(C) यदा (जब)
(D) तदा (तब)
उत्तर: (A) अधुना
व्याख्या: 'सम्प्रति' एक अव्यय पद है जिसका अर्थ 'इस समय' या 'वर्तमान में' होता है।
48 पाटलिपुत्रं कस्याः नद्याः तीरे अवस्थितम् अस्ति? / पाटलिपुत्र किस नदी के तट पर स्थित है?
(A) गङ्गायाः
(B) यमुनायाः
(C) सरय्वाः
(D) कावेर्याः
उत्तर: (A) गङ्गायाः
व्याख्या: पाठ के अनुसार प्राचीन पाटलिपुत्र नगर गंगा नदी के तट पर बसा हुआ था।
49 'जीर्णताम्' पदस्य कः अर्थः? / 'जीर्णताम्' शब्द का क्या अर्थ है?
(A) जर्जरताम् / प्राचीनताम् (जर्जर अवस्था/कमी)
(B) नवीनताम्
(C) सुंदरताम्
(D) उन्नतिम्
उत्तर: (A) जर्जरताम् / प्राचीनताम्
व्याख्या: मध्यकाल में पाटलिपुत्र लगभग हज़ार वर्षों तक उपेक्षित/जर्जर स्थिति में रहा ("वर्षसहस्रपरिमितं जीर्णतामन्वभूत")।
50 'पाटलिपुत्रवैभवम्' पाठे कस्य नगरस्य वर्णनम् अस्ति? / 'पाटलिपुत्रवैभवम्' पाठ में किस नगर का वर्णन है?
(A) पाटलिपुत्रस्य (पटना नगरस्य)
(B) वाराणस्याः
(C) दिल्लीनगरस्य
(D) अयोध्यायाः
उत्तर: (A) पाटलिपुत्रस्य
व्याख्या: इस संपूर्ण पाठ में बिहार की राजधानी पाटलिपुत्र (पटना) के प्राचीन और ऐतिहासिक वैभव की चर्चा की गई है।

0 Comments